ويژگي هاي يک سنتور خوب (1)

بيشتر علاقه مندان به ساز سنتور که اميدوارانه تلاش خود را در راستاي پيشرفت همه جانبه چه در زمينه ي نوازندگي و چه در کامل کردن معلومات موسيقي خود انجام مي دهند، معمولا بعد از گذشت حدود دو، سه يا چهار سال احساس نياز به يک ساز بهتر، باعث ترغيب آنها براي تهيه ي يک ساز خوب مي شود. اين عنوان مقاله را با اين هدف شروع به نوشتن کردم که راهنمايي باشد براي آنها، جهت شناختن ويژگيهاي يک ساز خوب و سعي کردم تا حدي به مسائل حاشيه اي اين موضوع نيز بپردازم تا برخي از سوالات بي شماري که هنرجويان سنتور دارند پاسخ داده شود تا بلکه کمي از سردرگمي نجات يابند و البته روشن است بررسيهاي ذيل از ديدگاه يک نوازنده مي باشد که ممکن است با ديد يک سازنده اندکي متفاوت باشد (چرا که اکثر سازندگان بيشتر سازهاي خود را در نوع خود خوب مي دانند!)
نا گفته نماند تا زماني که يک هنرجو به آن مقدار از توانايي لازم، جهت کارشناسي فني ساز نرسيده است، صلاح آن است براي خريد يک ساز خوب با استاد خود مشورت کند يا از اساتيد فن، تاييد ساز خريداري شده ي خود را بگيرد.

به اين دليل که هنوز تعريف "کيفيت سازهاي ايراني" (مثل خيلي چيزهاي ديگر) به درستي معلوم نيست و استانداردي براي آن مشخص و تعريف نشده است، بنابراين مطالبي که منوط به ويژگيهاي يک سنتور خوب در اين سلسله مقاله به نظر دوستان ميرسد نمي تواند صد در صد صحيح باشد ولي اميدوارم آنقدر باشد تا در حد و توانايي خودشان به تدريج و با تمرين و توجه به اين موارد، تفاوت سازهاي خوب، معمولي و بد براي آنها تا اندازه اي قابل درک و مقايسه باشد.

هنگامي که شما نزد سازنده اي مي رويد براي خريد ساز، اينگونه باب است که سازنده از تمام سازهاي خودش تعريف مي کند و حتي اگر سازي مشقي نيز باشد اغلب مي گويند "نسبت به يک ساز مشقي قيمتي ندارد و يا کيفيت خوبي دارد" حال اينکه قيمت ساز مشقي چقدر است را حتا حدودا هم نمي توان گفت، چه بسا ساز مشقي از هشتاد هزار تومان مي توان سراغ گرفت تا سيصد هزار تومان که در "اغلب اوقات" اين دو، از لحاظ کيفي تفاوت چنداني هم، با هم ندارند!

شايد يکي از دلايلي که سازندگان براي قيمت بالاي سازهاي مشقي خود دارند اين است که مي گويند "چوب و مواد بکار رفته داراي مرغوبيت بالايي هستند"، گر چه صداي ساز تناسبي با قيمت آن ندارد و اينجا سوالي که پيش مي آيد اين است که چرا بايد سازندگان، مواد مرغوب را براي ساز مشقي به کار ببرند؟ اگر قرار نبوده است که سازي براي صدادهي با کيفيت بالا مهندسي و ساخته شود، آيا اين استفاده بي مورد باعث از دست دادن منابع موجود براي ساختن سازهاي درجه ي يک نيست؟

آيا براي يک هنرجو در وحله اول کيفيت مواد بکار رفته در ساز براي او اهميت دارد يا کيفيت صداي آن؟ طبيعي است هنرجو هزينه اي که براي خريد ساز مي کند براي به دست آوردن صداي مطلوب است، نه براي خريد چوب خوب يا خرکهاي شيک و مرغوب و نه سيمهاي به اصطلاح درجه يک!

واقعيتي که متاسفانه با آن روبرو هستيم اين است که، تا به حال رخ نداده يا من نديده ام که سازنده اي که قصد دارد کلا سازهاي حرفه اي بسازد بتواند از مجموعه سازهايي که هدف ساخت آنها، بوجود آمدن سنتور درجه يک است از هر ده سنتور مثلا هشت تاي آن واقعا با کيفيت صدايي بالا باشند. معمولا هميشه چند ساز از هر ده سازي که مي خواهند درجه يک باشد واقعا درجه يک در بيايد به نظر مي رسد امري نسبتا تصادفي است.

البته به هيچ عنوان منکر شناخت و زحمات سازندگان سنتور نيستم، چه بسا طي دو سه سال اخير سازهاي مشقي واقعا خوبي ساخته شده است و به نظر ميرسد بطور کل در زمينه ي سنتور سازي پيشرفتي حاصل شده باشد ولي تجربه نشان داده که سازنده اي که توان ساخت سنتور درجه يک را دارد وقتي عزم را جزم مي کند که يک سنتور عالي بسازد، قابل پيش بيني نيست که ماحصل کار واقعا هماني شود که مي بايد يا مي خواهد باشد؛ چه بسا گاهي اتفاق افتاده که ماحصل کار خيلي بهتر از چيزي شده که حتي خود سازنده انتظار داشته (که متاسفانه اکثر سازندگان خود اين را تشخيص نمي دهند!) و گاهي نيز ساز با کيفيت متوسط يا اصلا ضعيفي از کار در مي آيد.

گاهي سه سنتور که پشت هم ساخته مي شوند همگي عالي هستند (به نسبه) و انتظار مي رود مابقي نيز با همان کيفيت باشند ولي مثلا چهار سنتور بعدي داراي کيفيتي متوسط از آب در مي آيند.

نکته داراي اهميت ديگر اينکه با توجه به سبکهاي مختلف نوازندگي و گسترده بودن تنوع قطعات حتي اگر يک سنتور خيلي خوب و درجه يک هم باشد ممکن است براي نوازندگي مثلا در فلان سبک مناسب نباشد که با توجه به اين موضوع قيمت و کيفيت سنتورهاي خوب از ديد سبکهاي مختلف، تعاريف متفاوتي خواهد داشت. البته اين موضوع در ديگر سازها به شدت بيشتري نيز وجود دارد ولي اين مشکل تمام سازهاي ايراني است چرا که در سازهاي غربي اين مشکل از طريق استاندارد کردن تمام انواع موجود سازها حل شده و تنها نکته اي که باقيمانده و حل شدني نيست سليقه ي اساتيد در مورد "صداي منحصر به فرد" هر ساز است.

در شماره بعدي اجمالا به نکاتي مي پردازيم که هنرجوياني که در اوايل کار هستند با توسل به آن، تا حدودي بتواند ساز خوب را از بد تشخيص دهند البته تکرار اين نکته ضروري است که باز هم احتمال خطاي يک هنرجو ي کم تجربه به نسبت بالاست بنابراين گرفتن تاييد از يک استاد، هميشه براي او الزامي است.(ادامه در ويژگي هاي يک سنتور خوب (2))