تفسير اجزاي آزمايش خون (قسمت اول)

1
2
3
4
5

(47 امتیاز)

تفسير اجزاي آزمايش خون (قسمت اول) آزمايش کامل خون، همان آزمايش معروفي است که تعداد سلول‌هاي اصلي خون طي آن اندازه‌گيري مي‌شود ...

آزمايش خون يا CBC يا complete blood count به معناي «شمارش کامل خون» ، يکي از ابتدايي‌ترين و در عين حال اصلي‌ترين آزمايشاتي است که مي‌تواند زمينه تشخيص بسياري از بيماري‌ها را فراهم آورد و از همه مهم تر، بيانگر شرايط کلي و حياتي بدن است.

براي آشنايي بيشتر با اجزاي اين آزمايش و فهميدن اينکه معني آن چند حرف انگليسي مثل RBC يا HCT با اعدادي که روبه‌رويشان نوشته مي‌شود چيست، مي‌توانيد مطالب زير را دنبال کنيد.

RBC يا(Red blood cell )

RBC مخفف سلول‌ قرمز خون است. اين سلول‌هاي قرمز خون يا همان گلبول‌هاي قرمز، در واقع اصلي‌ترين قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود اين رنگ قرمز به دليل وجود ماده‌اي به نام هموگلوبين است که به گلبول‌ قرمز کمک مي‌کند تا اصلي‌ترين وظيفه خود يعني حمل و نقل اکسيژن و دي‌اکسيدکربن را انجام دهد.

به طور خلاصه، گلبول‌هاي قرمز، اکسيژن را از ريه به بقيه سلول‌هاي بدن حمل مي کنند.

مقادير طبيعي : بين 4/7 تا 6/1 ميليون در هر ميکرو ليتر خون است. اين عدد براي خانم‌ها مقداري کمتر و در کودکان مقداري بيشتر است.

چه چيزهايي باعث کاهش RBC مي‌شود؟

خون‌ريزي‌هاي دستگاه گوارش مثل خونريزي معده يا روده، خون‌ريزي‌‌ از محل زخم، سوءتغذيه، کمبود آهن يا کمبود ويتامين B12 ، شکستن سلول‌هاي خوني يا هموليز آنها در اثر بعضي بيماري‌هاي خاص مثل فاويسم، بعضي مشکلات ژنتيکي مثل گلبول‌هاي قرمز داسي شکل ، مشکلات مغز استخوان ، بيماري هاي کليوي ، بيماري‌هاي مزمن، تومورهاي سرطاني و بيماري‌هاي روماتوييد (التهاب مفاصل).

چه چيزهايي باعث افزايش RBC مي‌شود؟

مقدار بالاي گلبول قرمز مي‌تواند نشان‌دهنده ظرفيت‌ بالاي حمل اکسيژن باشد. در بعضي از ورزشکاران و همچنين هنگام زندگي در ارتفاعات به خاطر کمبود اکسيژن هوا ، RBC افزايش مي يابد.

بيماري‌هاي ريوي يا کلا هر نوع بيماري‌ که هيپوکسي مزمن (کمبود اکسيژن طولاني مدت در بدن) ايجاد مي‌کند، مثل بيماري‌ قلبي مادرزادي ، باعث توليد بيشتر RBC مي‌شوند.

نکته:

- به طور طبيعي، گلبول قرمز بعد از توليد در مغز استخوان، 120 روز در خون زندگي مي‌کند و در آخر عمر خود خرد مي‌شود و به عناصر سازنده‌اش تبديل مي‌شود.

- مقدار RBC در طي بارداري به طور طبيعي کمي کمتر نشان داده مي‌شود، چون حجم قسمت مايع خون افزايش پيدا مي کند.

- عدد RBC در واقع مقدار دقيق گلبول‌هاي قرمز در 1ميلي‌ليتر خون است.

- بسته به آزمايشگاه و نوع کيت مورد استفاده، ممکن است مقياس شمارش اين سلول فرق کند.

- خوردن داروهايي مثل کلرامفنيکل هم باعث کاهش RBC مي‌شود.

WBC يا (white blood cell )

اين سه حرف مخفف «سلول‌هاي سفيد خون» يا گلبول‌هاي سفيد هستند. اندازه‌گيري مقدار گلبول‌هاي سفيد خون، يکي از روش‌هاي اصلي براي تعيين وجود عفونت در بدن است، چون اين سلول‌ها که جزو سيستم دفاعي بدن هستند، در بيماري‌هاي عفوني و غيرعفوني واکنش‌هاي مختلفي از خود نشان مي‌دهند.

شمارش WBCها دو جزء دارد: يکي مقدار کلي گلبول‌هاي سفيد در يک ميلي‌ليتر خون و دوم شمارش جزء به جزء اين سلول‌ها، چون گلبول‌ هاي سفيد خون، پنج نوع مختلف دارند که کم و زياد شدن هر کدام از اين انواع، معني خاص خود را خواهد داشت

کلمه «diff» که در جلوي CBC نوشته مي‌شود، درخواست براي شمارش همين انواع مختلف گلبول‌سفيد است.

مقادير طبيعي : در بزرگسالان و بچه‌هاي بالاتر از 2 سال مقدار گلبول‌سفيد بين 5 تا 10 هزار در هر ميلي‌ليتر خون طبيعي است.

محدوده خطر: WBC کمتر از 2500 و بيشتر از 30000 نشان‌دهنده بيماري‌هايي هستند که مي‌توانند گاهي خطرناک باشند.

چه چيزهايي باعث کاهش WBC مي‌شود؟

لکوپني يا کاهش گلبول‌سفيد به مقادير کمتر از 4 هزار گفته مي‌شود که معمولا در اثر نارسايي مغز استخوان، مسموميت دارويي ، عفونت بسيار زياد، سوءتغذيه، بيماري‌هاي خودايمني و ايدز به وجود مي‌آيد. در بسياري از انواع نارسايي‌هاي مغز استخوان، مثلا بعد از شيمي‌درماني،‌ راديوتراپي و ... هم اين مقدار کاهش مي‌‌يابد.

چه چيزهايي باعث افزايش WBC مي‌شود؟

افزايش گلبول‌سفيد، لکوسيتوز نام دارد و به مقادير بالاتر از 10هزار گفته مي‌شود که به طور معمول نشان‌دهنده عفونت، التهاب، تخريب بافت بدن، لوسمي يا سرطان خون است. ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزايش مي‌دهد.

نکته:

- عمل اصلي گلبو‌ل‌سفيد مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجي و مزاحم از بدن است و در مواقع آلرژ‌ي‌ها هم اين سلول‌ها مسئول بروز واکنش هستند.

- تغيير هر کدام از انواع WBC معني خاص خود را دارد و ممکن است نشان‌دهنده عفونت با ميکروب (مثل باکتري يا ويروس) و يا حتي استرس باشد.

- فعاليت شديد بدني و ورزش سنگين هم براي مدتي باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون مي‌شود. بارداري و زايمان هم اين مقدار را افزايش مي‌دهند.

اسيد اوريک:

اسيداوريک، محصول نهايي متابوليسم پورين ها در بدن است. پورين ها موادي هستند که به طور عمده در محصولات گوشتي وجود دارند. ميزان بالاي اين ماده در رژيم پُر پروتئين، نقرس و عفونت مشاهده مي شود و سطح پايين آن نشان دهنده ي رژيم کم پروتئين و کم موليبدنيوم(عنصر يافت شده در ترکيبات حيواني) است. ميزان نرمال آن در زنان بين 2 تا 7 ميلي گرم در دسي ليتر و در مردان بين2 تا 5/8 ميلي گرم در دسي ليتر است، البته در بسياري از آزمايشات به جاي بيان اسيداوريک، از blood urea که يا B.U.N يا B.U نشان داده مي شود، استفاده مي کنند. در اين صورت مقادير نرمال متفاوت خواهند بود و بايد حدود 10 تا 50 ميلي گرم در دسي ليتر باشد.

کراتي نين(Creatinine):

اين ماده نيز محصول شکست پروتئين است و سطح آن، انعکاسي از توده ماهيچه اي بدن مي باشد. سطوح پايين کراتي نين در اثر دريافت ناکافي پروتئين، بيماري کبدي و حاملگي مشاهده مي شود. افزايش ميزان آن نيز در مشکلات کليوي روي مي دهد ميزان نرمال کراتي نين در حدود 7/0 تا 4/1 است.

آلبومين :(Alb)

آلبومين عمده ترين پروتئين خون است که در کبد ساخته مي شود و در واقع مثل آنتي اکسيدان ها عمل مي کند و بافت ها و سلول ها را از آسيب راديکال هاي آزاد محافظت مي نمايد. آلبومين به محصولات دفعي، سموم و داروهاي مُضر که ممکن است به بدن آسيب بزنند متصل و موجب دفع آن ها مي شود. همچنين بافر عمده بدن است و تعادل اسمزي را حفظ مي کند. علاوه بر آن، آلبومين باعث انتفال بسياري از ويتامين ها، مواد معدني و هورمون ها در خون مي شود. هر چقدر ميزان آن بيشتر باشد، بهتر است. بيشترين مقدار مورد انتظار آلبومين حدود 5/5 مي باشد.

ترانس آمينازها(SGOT، SGPT):

اين آنزيم ها که به ترتيب آسپارتات ترانسفراز (AST) و آلانين ترانسفراز (ALT) نيز خوانده مي شوند، در ابتدا در کبد شناسايي شدند و به همين دليل به آنزيم هاي کبدي معروف هستند. بعضي از داروها، بيماري هاي کبدي، هپاتيت و بيماري هاي مجاري صفراوي منجر به افزايش اين آنزيم ها در خون مي شوند، البته مقادير کم آن ها ممکن است به دليل کمبود ويتامين B6 باشد. ميزان مناسب آن ها در محدوده وسيع 5 تا 40 قرار دارد.

آهن(IRON):

بدن براي ساخت هموگلوبين و انتقال اکسيژن به ماهيچه ها(ميوگلوبين) نياز به عنصر آهن دارد. اگر آهن بدن پايين باشد، تمام سلول هاي بدن به خصوص سلول هاي ماهيچه اي در بزرگسالان و سلول هاي عصبي در کودکان نمي توانند عملکرد مناسب خود را انجام دهند. ميزان مناسب آهن در محدوده 40 تا 155 قرار دارد و اگر در آزمايش فردي مقدار آن کمتر از محدوده نرمال بود، در آزمايش بعدي نياز به تست فريتين(براي تشخيص کم خوني دقيق تر است) مي باشد.

پروتئين کل :(total pro)

پروتئين کل که ميزان کل پروتئين را در خون نشان مي دهد، مقادير کم يا زياد آن نشان از بيماري خاصي ندارد، اما بيانگر اين مي باشد که براي يافتن علت آن به آزمايشات تکميلي دقيق تري نياز است.

لازم به ذکر مي باشد که در بررسي هماتولوژي خون، مقادير هموگلوبين و هماتوکريت، بيشترين ارتباط را با تغذيه دارند. در واقع هموگلوبين مهم ترين ناقل اکسيژن در بدن است و از دو قسمت گلوبين(بخش پروتئيني) و هِم(بخش حاوي آهن) تشکيل شده است. مقادير نرمال آن مابين 12 تا 16 مي باشد که البته کاهش مقدار آن نشان دهنده کم خوني و يا رژيم فقير و سوءتغذيه است. هماتوکريت هم نشان دهنده درصد گلبول هاي قرمز خون در کل حجم خون مي باشد. ميزان مناسب آن بين 36 تا 47 درصد بوده و کاهش آن شاخص مهمي در ارزيابي کم خوني است.

MCV هم که در بررسي هماتولوژي اندازه گيري مي شود، نشان دهنده ي سايز و حجم گلبول هاي قرمز است که در تشخيص نوع کم خوني مهم مي باشد. معمولاً در کم خوني فقر آهن قطر گلبول قرمز کم مي شود و در کم خوني ناشي از کمبود ويتامين B12فولات، قطر گلبول قرمز بيشتر از ميزان طبيعي است.

ادامه دارد ...

Tags: